कर्तव्याची हाक 

प्रिय वाचक, प्रेक्षक, श्रोते हो

30 जानेवारी 1948 रोजी महात्मा गांधींची हत्त्या झाली, दुसऱ्या दिवशीपासून साने गुरुजींनी 21 दिवसांचे उपोषण सुरू केले. उपोषणाच्या 14 व्या दिवशी त्यांनी दोन पानांचे सायंदैनिक सुरू केले, त्याचे नाव कर्तव्य. परंतु चार महिन्यांनंतर ते बंद पडले. त्यानंतर दोन महिन्यांनी त्यांनी साप्ताहिक सुरू केले, त्याचे नाव साधना. गेली 71 वर्षे  ते अखंड प्रकाशित होत आहे. आणि आता सात दशकांनंतर कर्तव्य पुन्हा जन्म घेत आहे, पण डिजिटल पोर्टलच्या रुपात.

रोज सायंकाळी सहा वाजता या पोर्टलवर एक-दोन लेख किंवा ऑडिओ / व्हिडिओ अपलोड केले जातील, पुढे पुढे हे प्रमाण वाढत जाईल. एका मर्यादित अर्थाने याला छोटे  सायंदैनिक म्हणता येईल. साप्ताहिक व कर्तव्य यांच्यावरील मजकूर पूर्णतः वेगळा असेल. म्हणजे साप्ताहिकातील मजकूर कर्तव्यवर नसेल आणि कर्तव्यवरील मजकूर साप्ताहिकात नसेल. मात्र ही दोन भावंडे परस्परांना पूरक भूमिका बजावत राहतील. 

साधना साप्ताहिक हे मुख्यतः मुद्रित (प्रिंट) माध्यम आहे, मागील बारा वर्षांपासून ते डिजिटल (वेबसाईट) स्वरूपातही उपलब्ध आहे. कर्तव्य साधना हे फक्त डिजिटल माध्यम असणार आहे, मात्र त्यात लिखित मजकूर असेल आणि दृक- श्राव्य स्वरूपातील ऐवजही. या दोन्हीच्या वेबसाईट्स स्वतंत्र असतील, पण त्या परस्परांना जोडलेल्या असतील. त्यामुळे कर्तव्यवरून साप्ताहिकाकडे आणि साप्ताहिकाकडून कर्तव्यकडे , एका क्षणात जाण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. 

साप्ताहिक व कर्तव्य यांच्यात फरक काय असेल ? साप्ताहिकासाठी लेख लिहायला सांगणे ते तो वाचकांच्या हातात देता येणे  यात किमान आठ- दहा दिवसांचा  कालावधी जातोच, त्यामुळे अधिक गहन / गंभीर आशयाला प्राधान्य द्यावे लागते. कर्तव्यबाबत तो कालावधी दोन-तीन दिवसांपेक्षा जास्त नसेल, त्यामुळे त्यावर ताज्या घटना-घडामोडींवरील लेखन जास्त प्रसिद्ध करता येईल, शिवाय ऑडिओ / व्हिडिओ ची सुविधा असल्याने वेगळा परिणाम साधता येईल.  

साप्ताहिक व कर्तव्य यांच्यात साम्य काय असेल ? ही दोन्ही भावंडे पुरोगामी वाटचाल करीत राहतील.  म्हणजे जात, धर्म, भाषा, प्रांत, लिंग या प्रमुख पाच घटकांच्या बाबतीत अधिकाधिक उदारमतवादाचा व सहिष्णुतेचा पुरस्कार करीत राहतील. भारतीय संविधानाला अभिप्रेत असलेली भूमिका बजावत राहतील. साने गुरुजींनी साप्ताहिकाच्या पहिल्या संपादकीय निवेदनात लिहिले होते, " सर्व प्रकारची विषमता व सर्व प्रकारचा वैरभाव नष्ट करण्याची थोर साधना आपणास करावयाची आहे. " ही प्रक्रिया वर्षानुवर्षे नव्हे तर शतकानुशतके चालू आहे. त्यात साप्ताहिक व कर्तव्य ही दोन्ही भावंडे आपापला वाटा उचलत राहतील. 

कर्तव्य चे वेगळेपण काय असेल ? माध्यमक्रांतीच्या या काळात माहितीचा विस्फोट झाला आहे आणि ती सर्वदूर व वेगाने प्रसरण पावत आहे, शिवाय कमीअधिक दुषितही होत आहे. त्यामुळे त्या माहितीवर प्रक्रिया करणे, म्हणजे तिचे वर्गीकरण व  विश्लेषण करून निष्कर्ष काढता येणे अधिकाधिक कठीण बनत चालले आहे. व्यक्ती, समूह व राष्ट्र यांच्यासाठी योग्य-अयोग्य काय आहे, हे ठरवता येणे जटील बनत चालले आहे. आणि तत्कालीन व दीर्घकालीन हिताचे काय आहे, याच्या जाणीवजागृतीची गरज अधिकाधिक भासते आहे. या सर्व प्रक्रियेत कर्तव्य आघाडीवर राहून कार्यरत राहील. कारण कर्तव्य या शब्दातुनच ध्वनित होते : अंगीकृत कार्य, उदात्त धेयवादाने केले जाणारे कार्य, नैतिक जाणिवा तीव्र असलेले कार्य !

कर्तव्यमध्ये काय असेल? राजकारण, समाजकारण, अर्थकारण, साहित्य, संस्कृती इत्यादी विषयांवरील विश्लेषणात्मक व चिकित्सक ऐवज दिला जाईल. अर्थातच त्यात कला , क्रीडा, उद्योग , व्यापार, शिक्षण, आरोग्य, शेती इत्यादी घटक येऊन जातील.  हा सर्व ऐवज लेख , मुलाखती, भाषणे, रिपोर्ताज, चित्रे, इत्यादी प्रकारातील असेल, ऑडिओ / व्हिडिओ स्वरूपातही तो असेल. आठवड्यातून एक दिवस इंग्रजी भाषेतील मजकूर असेल. हा सर्व आशय शक्य तितक्या सोप्या व सुबोध पद्धतीने देण्याचा प्रयत्न राहील . प्रत्येक सहा महिन्यांनंतर आवश्यकतेप्रमाणे बदल केले जातील. 

कर्तव्य पोर्टल व साप्ताहिकाची वेबसाईट ही दोन्ही सर्वांसाठी खुले आहेत, वाचकांनी त्यांचा लाभ घ्यावा,  kartavyasadhana.in आणि weeklysadhana.in या  लिंक आपल्या आप्तस्वकीयांना फॉरवर्ड करून प्रचार-प्रसार करावा.  सध्या तरी कोणतेही शुल्क किंवा वर्गणी त्यासाठी आकारली जाणार नाही , परंतु संस्थेचे अर्थकारण जुळवण्यासाठी व अधिकाधिक चांगले काम करता येण्यासाठी देणग्या व जाहिराती मात्र जरूर पाठवाव्यात.  

-संपादक

 

Tags: editorial लेख Show / Hide

Comments: Show / Hide Comments

देवदत्त दिगंबर परुळेेकर

Reply

नविन पिढिशी संवाद साधणारा उत्तम उपक्रम

PROF.BHAGVAT SHANKAR MAHALE

Reply

Sadhana, Kartavya , saptahik hi khupch chhan Vichar Mansana che vyaspeeth Ahe.Prof.Suhas Pakshi kar Sarancha Lekh Chhan Ahe

देवेंद्र पचंगे

Reply

स्तुत्य उपक्रम सर..

Vrindashri

Reply

अत्यंत अप्रतिम, महत्वपूर्ण,जरुरीचेच. यासाठी हार्दिक शुभेच्छा, या नवोन्मेषी कार्य.जबाबदारीस.

Meena shirguppe

Reply

Thank you vinodji. You areatrue successor of guruji

Shrikant kamble

Reply

Nice activity for social uplipment....

Dnyaneshwar Raut

Reply

खूप छान !अभिनंदन!

लतिका जाधव

Reply

फार महत्त्वपूर्ण उपक्रम, शुभेच्छा!

Anand Musale

Reply

छान उपक्रम खूप खूप शुभेच्छा!

sadhana dadhich

Reply

चांगले पाऊल अधिक वाचल्यावर

Bhagwat Shitole

Reply

अप्रतिम शुभेच्छा...

Vrindashri

Reply

अत्यंत महत्वपूर्ण, योग्यविस्तार, गरजेचेच हार्दिक शुभेच्छा, या नवोन्मेषी कार्य.जबाबदारीस !

Vrindashri

Reply

अत्यंत अप्रतिम, महत्वपूर्ण,जरुरीचेच. यासाठी हार्दिक शुभेच्छा, या नवोन्मेषी कार्य.जबाबदारीस....

Vasudev Shirsath

Reply

Vinod, Good Initiative and keep it up brother.............. Vasu

Sucheta Pendharkar

Reply

मी ईमरजन्सीच्या आधीपासून साधनाची वाचक आहे. परंतु मधे काही वर्ष संपर्क सुटला होता ,तो ह्या निमीत्ताने परत जुळून येतो आहे म्हणून खूप आनंद होतो आहे. आपले अभिनंदन

Vishwas Sonawale

Reply

खुप खुप शुभेच्छा...

Vithal Dahiphale

Reply

वाचक आणि सत्तेला सत्य परखडपणे सांगण्याचे कर्तव्य, 'कर्तव्य ' निर्धारपूर्वक पार पाडील यात शंका नाही.

G D parekh

Reply

Its essencial to have such initiative All the neat

Dhananjay Joglekar

Reply

Welcome initiative. You have mentioned about classification and analysis of information, equally aggregation and synthesis of information, is relevent & important. Wish you a great success in this venture!

Neeti Badwe

Reply

Great initiative! आव्हानात्मक, पण नक्कीच परिणामकारक. अभिनंदन आणि शुभेच्छा!

Shivkumar jadhav

Reply

Good initiative..." साधना" तील शब्द आम्हाला विचारांची उंची वाढवण्यात मदत करतात, त्याच प्रमाणे "कर्तव्य" सुद्धा कार्य करेल हाच आशावाद आहे... म्हणून वेळात वेळ काढून कर्तव्य वाचण्यास प्राधान्य दिले जाईल.......

Sanjay Harakchand Gugle

Reply

Good यामुळे नक्कीच काहीतरी चांगले वाचण्यास मिळेल

Sanjay Prabhakar Haldikar

Reply

Dear sir. Such type of presentation will be happy to eyes and happy to mind. Regards SANJAY HALDIKAR KOLHAPUR

Sanjay Dabhade

Reply

Dear Saathii Vinodji , It's a good and timely initiative by you..... Thanks.

Vilas kirote

Reply

Best wishes for kartavya. Good initiative as per the contemporary era and changes in medium and languages. Regards. Vilas kirote.

Madhu Talwalkar

Reply

Good initiative. I will love to read Kartavya.

Sandhya Chougule

Reply

विनोद सर तुमच्या कर्तव्य तत्परतेचा या माध्यमातून पुन्हा एकदा प्रत्यय आला .छान ताकदीचं काही वाचायला मिळेल याचा आनंद आहे .

Add Comment

निवडक कर्तव्य